Archief van
Dag: 3 juli 2018

Dystopische roman over evolutie in omgekeerde richting

Dystopische roman over evolutie in omgekeerde richting

Een dystopie die je ouderwets de stuipen op het lijf jaagt. Hoe krijgt Louise Erdrich dat voor elkaar?

erdrich
Klik op foto voor leesfragment!

[volkskrant.nl] In het Minnesota van haar roman is de evolutie niet alleen tot stilstand gekomen, ze verloopt zelfs in omgekeerde richting. Mensen krijgen primitievere nazaten, dieren nemen weer oervormen aan, en kluwens golvende bladeren ‘verheffen zich in het woeste zonlicht’. Mensen gooien hun telefoons weg, want iedereen wordt afgeluisterd en overal zoemen drones rond, en oren, doorzichtig en zwevend, die je kunt plattrappen als een slak.

erdrich2Dat is nog tot daaraan toe, en hoort min of meer tot de folklore van het genre. Ronduit sinister echter is de politie die zwangere vrouwen oppakt en in bewaakte ziekenhuizen stopt, waar er met hen geëxperimenteerd gaat worden – om een ras te kweken dat bestendig is voor de nabije toekomst.

‘Misschien was de hele schepping, van fruitvliegje tot olifant, niet meer dan een uiterst ingewikkelde gedachte die God ingespannen zat uit te werken, tot hij plotseling in slaap viel. Dan zijn we dus een idee’, schrijft de zwangere verteller Cedar Hawk Songmaker (26) in het notitieboek dat ze in het geheim voor haar aanstaande kind bijhoudt. ‘Misschien heeft God besloten dat we een idee zijn dat het overdenken niet meer waard is.’

Verschillende elementen uit dit rijke avonturenverhaal doen denken aan De ontdekking van de hemel (1992) van Harry Mulisch en Laat me nooit alleen (2005) van Kazuo Ishiguro, terwijl de surrealistische vegetatie Ruisend gruis (1995) in herinnering brengt, de wonderlijke laatste roman van W.F. Hermans. Maar het antwoord van Louise Erdrich op de vraag of we onze ziel aan het verliezen zijn, is hoogst verrassend.

 

Mulisch’ schrijflaboratorium

Mulisch’ schrijflaboratorium

ammerlaan2[groene.nl] ‘De meest autobiografische schrijver’ zou Mulisch zijn, niet zozeer in de letterlijke, anekdotische zin, maar omdat al zijn mythische werk is terug te leiden tot de grondstof uit zijn eigen leven: jonge joodse moeder die hem op zijn jonge leeftijd verliet, foute Oostenrijkse vader (‘ik bén de Tweede Wereldoorlog’).

ammerlaan4
Alice Schwarz, zijn moeder

(..) Elke pagina van deze reis door Mulisch’ kamer getuigt van een niet te missen toewijding, warmte, zorgvuldigheid. Tegelijkertijd besloop mij bij dit boek de gedachte: zou dit niet eens de laatste keer kunnen zijn dat een schrijver zo’n monumentale en museale bewondering ten deel valt? Van wie zouden we zo’n type boek nog meer willen zien? Hooguit van A.F.Th. van der Heijden, die ook over zo’n schrijflaboratorium beschikt van legendarische proportie.

(..) Bijna drie jaar lang heeft Ammerlaan ‘ongelimiteerd’ kunnen ronddolen in dat legendarische scriptorium aan de Amsterdamse Leidsekade: de ultieme droom van elke literatuurliefhebber. En met dit boek schenkt hij ons iets wat het dichtst bij de verwezenlijking van die droom in de buurt komt. Ook door de uitstekende fotografie en vormgeving kun je de sfeer bijna tastbaar voelen. De schemerlampen, de absolute rust die de mathematisch geordende ruimtes ademen. Je kunt je zelfs de temperatuur voorstellen, en de geur in de vertrekken. Ammerlaan trekt laden open en toont ons handschriften, documenten, alsof we ze zelf vasthouden.