Archief van
Maand: januari 2017

Een huis vol voetnoten

Een huis vol voetnoten

Amos Oz laat zich zien op het toppunt van zijn epische kracht. (Frankfurter Rundschau) De derde toestand loopt over van zinnelijkheid, humor en intellectuele kracht. (Nadine Gordimer) De spankracht en de trefzekerheid imponeren. In dat opzicht is De derde toestand beslist het hoogtepunt in Oz’ oeuvre. (De Volkskrant)

amos-oz-001

 

AMOS OZ EN DE KLEINE WENDINGEN IN IEDERS GESCHIEDENIS

Inez Polak, in: Trouw, 10/06/93

‘De derde toestand’ is voor alles een meeslepende roman. Maar haast al de romans van Oz roepen bij de lezer ook de onweerstaanbare neiging op ze te interpreteren als een soort politieke verklaring van de auteur over de ‘toestand van de natie’. Elke keer weer verzet Oz, zelf een ‘linkse vredesactivist’, zich tegen die benadering. En elke keer weer roept hij uit dat als hij een politieke verklaring had willen afleggen hij wel een essay en geen roman had geschreven.

“Als ik het honderd procent eens ben met mezelf schrijf ik een essay, als ik verschillende stemmen in mijzelf hoor, heb ik het begin van een roman.” Toch geeft ook Oz toe dat een roman waarin Israel het decor is en Israeliërs de helden, wel een allegorie van die politieke werkelijkheid moet zijn. Politiek is volgens Oz in Israel nu eenmaal een essentieel onderdeel van het bestaan, het is haast synoniem aan leven en dood.

Natuurlijk ontsnapt zelfs Oz niet aan de biografische details. Geboren in 1939 als Amos Klausner is hij, zelf een peacenik (“geen pacifist,” benadrukt hij, “maar een duif tot in al zijn veren”), de zoon van rechts-nationalistische zionisten, die in de jaren dertig uit Oost-Europa emigreerden en actief werden in de radicale ondergrondse Etsel. Zijn vader was een intellectueel, vaardig in meer dan een dozijn talen, die hij sprak met een dik Russisch accent. Het was, aldus Oz, een huis vol voetnoten.

(..) In het boek is Fima, de zoon, constant in een strijd gewikkeld met zijn nationalistische rechtse vader. (..) Het is de kracht van Oz (de door hem zelf gekozen naam betekent ‘kracht’) dat hij beiden, vader en zoon, in al hun menselijkheid weet te brengen.

 

[review] Gaandeweg word je door die persoon, door die Fima, gegrepen, en vooral door de enorme suggestie van werkelijkheid en echtheid die van het boek uitgaat: bijna niet te geloven dat zo’n complete en complexe persoon voortkomt uit het hoofd van weer een andere complete en ongetwijfeld ook complexe persoon. De laatste vijftig bladzijden begin je je treurig te voelen dat je afscheid moet nemen van die rare, ongemakkelijke Fima.

 

Amos Oz, Israels meest succesvolle auteur

Hij is hoogleraar in de literatuur aan de Ben-Goerion Universiteit in Be’er Sheva. Het werk van Amos Oz is in meer dan 30 talen vertaald.

 

inhoud-derde-toestand-001

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
4 3 2 1

4 3 2 1

Verschijnt februari 2017!
Verschijnt februari 2017!

Paul Auster’s greatest, most heartbreaking and satisfying novel—a sweeping and surprising story of birthright and possibility, of love and of life itself: a masterpiece.

Nearly two weeks early, on March 3, 1947, in the maternity ward of Beth Israel Hospital in Newark, New Jersey, Archibald Isaac Ferguson, the one and only child of Rose and Stanley Ferguson, is born. From that single beginning, Ferguson’s life will take four simultaneous and independent fictional paths. Four identical Fergusons made of the same DNA, four boys who are the same boy, go on to lead four parallel and entirely different lives. Family fortunes diverge. Athletic skills and sex lives and friendships and intellectual passions contrast. Each Ferguson falls under the spell of the magnificent Amy Schneiderman, yet each Amy and each Ferguson have a relationship like no other. Meanwhile, readers will take in each Ferguson’s pleasures and ache from each Ferguson’s pains, as the mortal plot of each Ferguson’s life rushes on.

auster4As inventive and dexterously constructed as anything Paul Auster has ever written, yet with a passion for realism and a great tenderness and fierce attachment to history and to life itself that readers have never seen from Auster before. 4 3 2 1 is a marvelous and unforgettably affecting tour de force.

 

 

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Dichters als wetgevers

Dichters als wetgevers

Een van de grootste Europese Joodse schrijvers, en eminent vertaler van Nietzsche, Wittgenstein - hij overleefde Auschwitz, overleed in 2016
Een van de grootste Europese Joodse schrijvers, en eminent vertaler van Nietzsche, Wittgenstein – hij overleefde Auschwitz, overleed in 2016

In De verbannen taal schrijft Imre Kertész:

“’Dichters zijn de wetgevers van de wereld.’ Ik denk dat hier ergens ons vertrekpunt moet liggen. Het is namelijk waar dat dichters – en we moeten dit woord hier ruim opvatten, in de betekenis van creatieve fantasie in het algemeen – wetten niet maken zoals juristen in het parlement dat doen (..). Deze wet, die ongrijpbaar is en toch doeltreffender dan wat dan ook, geeft niet alleen richting aan onze geest, maar wordt ook onophoudelijk gevoed door ons eigen leven, aangezien ze anders ook niet zou bestaan. Ik zou deze wet nu graag, in mijn radeloosheid en bij gebrek aan beter, met een uitdrukking van Thomas Mann, de geest van de vertelling willen noemen. Die bepaalt wat er in de mythe terechtkomt en op welke manier, wat er in het verhalenboek van een civilisatie bewaard blijft, ondanks het feit dat de ideologen dat graag zelf zouden willen uitmaken. Dat lukt hun bijna nooit, althans niet zoals ze dat zouden willen. De mythe wordt bepaald door iets anders, een geheim gemeenschappelijk besluit, dat ongetwijfeld werkelijke motieven en behoeften van de ziel weerspiegelt en waarin de waarheid naar voren komt. De horizon van ons dagelijks leven wordt begrensd door deze verhalen, die uiteindelijk over goed en kwaad gaan, en in onze wereld binnen die horizon heerst een eindeloos gefluister over goed en kwaad. Ik wil een gewaagde uitspraak doen: in zekere zin en op zeker niveau leven we uitsluitend ter wille van de geest van de vertelling; die geest, die in ons aller harten en hoofden steeds in wording is, [is] de plaats van God (..), die met de middelen van de geest niet af te tasten is; dit is de symbolische blik die we op ons gevestigd voelen bij alles wat we doen of laten.”

>Lees ook het item De stijl van Imre Kertész

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Prometheus

Prometheus

carry-van-bruggen8J.L. Heldring

NRC, 30 april 1999

(..) Ik ben iemand die in zijn jeugd erg onder de indruk is gekomen van Prometheus en sindsdien Carry van Bruggen min of meer als zijn goeroe is gaan beschouwen. (..) Menno ter Braak noemt lezing ervan `een sensatie van de eerste rang’. (..) Het gaat om de `oppositiefiguur in de literatuur’, zoals Carry van Bruggen later ook zegt. Prometheus, die het vuur uit de hemel stal en daarom door Zeus aan een rots gekluisterd werd, is het symbool van `de strijd van het strevende individu tegen de machthebbende meerderheid (…), ook de strijd van de in zichzelf verdeelde mensheid, van de in zichzelf verdeelde mens…’ (..) Dit thema wordt met een macht aan voorbeelden uit de literatuur – van Tijl Uilenspiegel tot Galsworthy, over Macchiavelli, Thomas Moore, Pascal, Bossuet, Corneille, de la Rochefoucauld, Hobbes, Descartes, Bayle, Goethe, Hebbel, de Musset, George Bernard Shaw, Anatole France en vele anderen – uitgesponnen. Literatuurwetenschappers (..) moeten maar uitmaken of het hout snijdt wat Carry van Bruggen betoogt.

Ik voel mij schatplichtig aan haar, want zij heeft zaad in mijn geest gezaaid dat nog steeds nawerkt. Ongetwijfeld heeft de wijze waarop ik naar de wereld – en dus ook de politiek – kijk, nog steeds veel te danken aan haar manier van denken. Ik wil mij niet met Menno ter Braak vergelijken – zeker niet qua eruditie – maar ik had min of meer dezelfde ervaring als hij: `Ik zag hier een koppige streep door mijn filosofisch kasboek getrokken, die persoonlijk groepeerde wat in mijn academische hersens chaotisch dooreenlag.’ Dat is voldoende om haar voor altijd dankbaar te zijn.

Wat heb ik aan Prometheus overgehouden? Laat ik, zoveel mogelijk in haar woorden, enkele van haar gedachten overnemen. carry-van-bruggen4`De enige realiteit is het contrast. Zien we geen contrast, dan onderscheiden we niet, dan zien we dus niets, want we merken de dingen slechts op door hun contrast met andere dingen. De dingen immers bestaan door hun verschil met andere dingen, zodat ook mensen, in het geestelijke en stoffelijke, slechts bestaan door hun verschil met anderen.’ (..) `Van het ogenblik af dat het individu opgaat (ondergaat) in een collectiviteit, vervangt deze de persoonlijkheid, die ze voortaan vertegenwoordigt. Aldus zelf tot `individu’ geworden, zal de collectiviteit zich van andere collectiviteiten willen (moeten) onderscheiden, teneinde te bestaan. En hoe groter, machtiger, welvarender de collectiviteit, hoe meer eer voor [dit] individu. Nationalisme, patriottisme, is eigenliefde.’ Omdat de collectiviteit zich van andere collectiviteiten zal willen (moeten) onderscheiden teneinde te bestaan, is een wereldeenheid ondenkbaar. `Een bond zonder tegenbond, zonder weerstrevend contrast, een unicum in de totaliteit, is een ondenkbaarheid.’ Dus niet alleen een wereldeenheid is ondenkbaar, ook een bond zonder tegenbond. Einde van de NAVO, zelfs van de Europese eenheid (tenzij zij zich tegen Amerika zou gaan afzetten)?

De Boekenkast met het oeuvre van Van Bruggen
De Boekenkast met het oeuvre van Van Bruggen

De christelijke moraal, die liefde (..) is, is `[juist] individualistisch, onmaatschappelijk, dus maatschappelijk onbruikbaar’. Maar `met het christelijk beginsel is het gedaan als de christelijke kerk zegeviert. In de christelijke organisatie gaat het christelijke individualisme, dat is de essentie, het wezen van het christendom, ten onder’. `Het gelukken van de Franse en Russische revoluties is evenzo de ondergang van de beginselen waarvan ze de verwerkelijking moesten zijn. Van alle beginselen is de vervulling, de vormgeving tegelijkertijd de ondergang. Zo ook met de Reformatie: toen zij een kerk wilde worden, een organisatie, toen de beginselen van het `behoud’ het wonnen van die der `opheffing’, toen was het meteen weer uit.’ Prometheus, de rebel, was Zeus geworden. `De Reformatie begint dan ook niet in 1517, zij eindigt dan juist. De Franse Revolutie begint niet in 1789, maar zij eindigt dan.’ De Russische Revolutie begon terwijl Carry van Bruggen met haar boek bezig was, maar zij voorspelt al: `In de overwinnaars van heden eindigt de Russische Revolutie, zo goed als de Reformatie in Luther en Calvijn, en de mazelen in de zichtbare `uitslag’.’ (..)

Heeft Prometheus invloed gehad? (..) Op mij heeft het, op een ontvankelijke leeftijd, wèl invloed uitgeoefend, maar of die invloed ten goede dan wel ten kwade heeft gewerkt – dat is een vraag waarvan ik de beantwoording aan anderen moet overlaten.

Over: Carry van Bruggen, Prometheus – Een bijdrage tot het begrip der ontwikkeling van het individualisme in de literatuur, 1919. Van Oorschot (1992).

>Lees ook het item ‘We zijn wat we zien’

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Leonard en Virginia Woolf

Leonard en Virginia Woolf

[Hans van Duijnhoven, nobb.nl] Leonard Woolf, schrijver en uitgever, was de echtgenoot van Virginia Woolf. Uit haar schrijversdagboek komt Leonard naar voren als een onstuitbare, raadselachtige heilige van de snoeischaar – zelfs in het vreselijkste weer of onder de pijnlijkste persoonlijke omstandigheden. Zijn overgave aan zijn tuin was een filosofisch engagement. leonard-woolfSpecifieker geformuleerd: hij ging er de confrontatie aan met de onderliggende conflicten in de wereld en in zichzelf. In al zijn geschriften bestaat er een spanning tussen orde en wanorde, die zich in diverse vormen manifesteert: wetten versus anarchie, rationeel denken versus irrationeel geloof, vrede versus geweld, geestelijke gezondheid versus waanzin. Leonard leek in alle gevallen aan de kant van het eerste te staan. Zijn hele lange leven hield hij vast aan zijn visie op veiligheid, rede, exactheid, rechtvaardigheid en psychologisch evenwicht – hoe wankel dat ook was.  Daarom trok Leonard Woolf, schrijver van middelbare leeftijd, twee paar sokken aan en snoeide appels in de ijskoude januarimaand in Sussex. De tuin was zijn persoonlijke strijd met een verscheurde, maar geliefde kosmos. De tuin zou niet blijven, net zomin als hij. Maar het was de moeite waard om door te gaan, om precies dezelfde reden waarom het de moeite waard was om boeken te lezen en schrijven: voor een helder, evenwichtig, eerlijk leven. Met zijn vieze handen en verkleumde botten ging Leonard de confrontatie aan met de fundamentele ambivalentie van het leven – appelboom na appelboom.

virginia-woolfEn tel hier ‘ambivalente’ puntkomma’s! Onderga Virginia’s typische manier van haar complexe persoonlijkheid tot literatuur verwerken: “Over de vijver jaagt een woeste regenstorm. De vijver is overdekt met witte stekeltjes; die op en neer dansen; de vijver wemelt van opspringende witte stekeltjes, als van een egel; ze rijzen te berge; dan gaan er zwarte golven overheen; zwarte huiveringen; en de waterstekels zijn wit; een wirwar van regen en de olmen die hem heen en weer zwiepen; de vijver loopt aan een kant over; de bladeren van de lelie trekken het water terug; de rode dotter dobbert; een blad flapt op; daarna is alles een ogenblik spiegelglad; het volgende ogenblik stekelig; stekels van glas; die voortdurend op en neer springen; een snel overdrijvende schaduwklad. En ineens zonlicht; groen en roodglimmend; de vijver bezadigd groen; het gras stralend groenrode bessen aan de hagen; de koeien spierwit; purper boven Asheham.” (Uit: Virginia Woolf, Schrijversdagboek, samengesteld door Leonard Woolf, p.272)

carry-van-bruggenCarry van Bruggen (1881 – 1932) wordt de Nederlandse Virginia Woolf genoemd. Net zo ‘tegen de dwang’, tegen het gareel, tegen het doen van dingen omdat het zo hoort of voordeel oplevert.

Lees over Carry van Bruggen ook mijn item ‘We zijn wat we zien’

virginia-woolf

 

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Buber lezen – I

Buber lezen – I

Bubers Ich und Du - aanwezig in The National Library of Israel, Jeruzalem
Bubers Ich und Du – aanwezig in The National Library of Israel, Jeruzalem

Die Welt ist dem Menschen zwiefältig nach seiner zwiefältigen Haltung.

Die Haltung des Menschen ist zwiefältig nach der Zwiefält der Grundworte, die er sprechen kann…

 

buber-jerusalem_artIK EN JIJ

vertaling, annotaties en typografie: LWvdS

[“Waarnemen, gewaarworden, voorstellen, willen, voelen, denken en dergelijke – alleen hieruit bestaat het menselijk innerlijk niet. Ze vormen samen het Rijk van het Het. Maar het Rijk van het Jij heeft een andere grond.”]

De wereld is voor de mens niet een maar twee, als gevolg van zijn tweevoudige houding er tegenover.

De houding van de mens is tweevoudig als gevolg van het tweevoud van de grondwoorden die hij kan spreken.

Deze grondwoorden zijn geen afzonderlijke woorden, maar woordpáren. Het ene grondwoord is het woordpaar Ik-Jij. Het andere grondwoord is het woordpaar Ik-Het; er is geen verandering in betekenis van het grondwoord als voor Het een van de woorden Hij en Zij in de plaats komt. [Het, Hij en Zij zijn geen Jij]

Ook het Ik van de mens is dus tweeërlei. Want het Ik van het grondwoord Ik-Jij is een ander Ik [!] dan dat van het grondwoord Ik-Het.

*

Grondwoorden zeggen niet iets over wat buiten hen zou bestaan [!], maar wanneer zij gesproken worden, stichten zij iets om te bestaan.

Grondwoorden worden met het innerlijk gesproken. Als Jij wordt gesproken, is het Ik van het woordpaar Ik-Jij meegesproken. Als Het wordt gesproken, is het Ik van het woordpaar Ik-Het meegesproken. Het grondwoord Ik-Jij kan slechts met het GEHELE innerlijk worden gesproken. Het grondwoord Ik-Het kan NOOIT met het gehele innerlijk worden gesproken.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail