Archief van
Dag: 27 januari 2017

Imre Kertész en het omhelzen van het lot

Imre Kertész en het omhelzen van het lot

[door drs. B.T. Wallet]

imre-kertesz4Uit lange jaren van schrijven ontwikkelde Imre Kertész een oeuvre waarin ieder woord op zijn plaats lijkt te staan, waarin geen woord teveel wordt gezegd. Maar waarin datgene wat gezegd moet worden, ook niet wordt verzwegen.

Wat is het dat ik telkens weer naar het werk van Kertész grijp?

Uiteindelijk is het Kertész’ visie op het leven, die me fascineert. (..) Zijn romans zijn geen filosofische verhandelingen, maar achter de indrukwekkende en tegelijk sobere verhalen steekt een weldoordachte visie. Uit zijn dagboekaantekeningen blijkt dat hij daarbij geïnspireerd is door verwante schrijvers en denkers als Franz Kafka, Albert Camus, Friedrich Nietzsche en George Orwell. Een goede ingang tot die visie biedt Kertész’ eersteling: Onbepaald door het lot.

Imre Kertész noemt Auschwitz ‘het grootste trauma van de mensheid sinds de kruisiging van Jezus Christus, al zal het waarschijnlijk nog decennia of zelfs eeuwen duren voordat men zich daarvan bewust is’.

De holocaust, zo betoogt Kertész, was geen noodlot dat de joden ‘overkwam’, maar een actief proces, waar reële mensen aan deelnamen. Ook hijzelf nam daaraan deel, zoals iedereen die op de een of andere manier betrokken was in het grote drama. Hij had zelf de keuze gemaakt voor een ‘vroege trein’, had zelf voetstappen gezet richting Auschwitz.

Dit inzicht stuurt Kertész’ beschrijving. Hij schrijft consequent vanuit de positie van iemand die de kampen meemaakt: hoe je je door een dag sleept, wat je blij en verdrietig maakt, welke keuzes je maakt en hoe je naar de mensen om je heen kijkt. Hij laat zien hoe groot de drang tot overleven is en hoezeer mensen zich aanpassen aan hun nieuwe rol en graag het beste geloven – ook al wijzen alle tekenen op iets anders.

‘Auschwitz’ openbaart iets van wie we zijn en van wat Europa is. Met zijn opmerking dat hij ook naar Auschwitz is gegaan, bedoelt Kertész dus niet een eventueel gebrek aan joods verzet te kapittelen. Integendeel, hij laat juist zien dat de actieve participatie van de joden, namelijk door keuzes te maken en te werken, onderdeel was van het door- en overleven van de Sjoa.

Dat lot is niet een klassiek-Grieks noodlot dat onafwendbaar en onpersoonlijk is en de mens van alle vrijheid beroofd. Het lot is uiteindelijk de persoon zelf en wat hij meemaakt. Het is een wisselwerking tussen hem en al die andere mensen. Gebeurtenissen en reacties daarop vormen samen de ruimte waarbinnen een individu zijn identiteit beleeft. Juist door dit lot te aanvaarden, door dat wat de mens gebeurt niet weg te drukken, maar een plaats te geven, wordt men vrij.

Het is deze gepassioneerde toe-eigening van een afschuwelijke periode in iemands leven – maar ook breder in onze Europese geschiedenis – die me telkens weer naar Kertész’ boeken doet grijpen.

Drs. B.T. Wallet (1977) is verbonden aan de vakgroep Hebreeuwse en joodse studies van de Universiteit van Amsterdam/ Uit: Wapenveld – over geloof en cultuur, juni 2007

> Lees ook het item Het geheime leven van Imre Kertész

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Herzberg ten voeten uit

Herzberg ten voeten uit

herzberg-oude-en-jongDyslexie

 

De boeken vliegen hier met grote kracht

tegen het raam. Vallen. Liggen verdwaasd

er onder, tot ik naar buiten ga, ze opraap.

Geen wonder dat ze wat verward zijn,

ik blader in ze, spreek ze troostend toe

beloof dat het in orde komt, dat

ik me in ze zal verdiepen, leg ze zolang

op vriendelijke stapel, een voor een, bij

soortgenoten. Ik zeg dat eerder werk

eerst af moet maar dat ik dan, zodra —

ach ja, ach arme boeken, ach arme mij

soms wijd ik me een hele avond

aan een van hen. Wat blijkt?

De knal, de val, terwijl ik me zo

voor ze inspan, de pijn daarvan

woekert verwoestend in mijn brein.

Judith Herzberg   

 

Een middag met Herzberg in 2016

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Debat/ bezinning/ poëzie

Debat/ bezinning/ poëzie

denieuwe-liefdePodium voor debat, bezinning en poëzie

De Nieuwe Liefde is debat, bezinning en poëzie. Debat om het over de wereld te hebben, bezinning om het over onszelf te hebben en poëzie om met woorden boven de chaos uit te stijgen.

denieuwel2Debat

Om orde te scheppen in de chaos en onze denkbeelden te analyseren, te onderzoeken en te toetsen. Debat is de manier om met elkaar te spreken over de wereld waarin we leven.

Bezinning

We keren de aandacht naar binnen en vragen ons af: wat wil ik? We bieden ruimte tot bezinning voor iedereen.

denieuwelPoëzie

Taal boven de chaos uit wakkert hartstocht aan en brengt de verbeelding aan de macht.

De zachte krachten zullen zeker winnen (…) 
Naar volmaakte Liefde stijgt alles mee.

Met deze dichterlijke woorden van Henriëtte Roland Holst opende voormalig koningin Beatrix het pand de Nieuwe Liefde, op 11 februari 2011. Het is, om met initatiefnemer Huub Oosterhuis te spreken, ‘een huis waar alles woont’.

[bron: denieuweliefde.com]

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Erfgoed

Erfgoed

joods_erfgoed-virtueel[bron: nos.nl] De titel Gids van joods erfgoed doet denken aan een handige reisgids, die je langs alle belangrijke plekken voert. Maar het is eigenlijk meer een boek, met veel tekst en relatief weinig foto’s en andere illustraties. Het is dan ook de weerslag van zo’n dertig jaar onderzoek.

“Dat er ook ongelooflijk veel Joods leven buiten Amsterdam was, werd vaag vermoed.”

Volgens de schrijvers is er behoefte aan zo’n boek. “Die Joodse verhalen van Amsterdam zijn redelijk bekend”, zegt Stoutenbeek. “Maar dat er ook ongelooflijk veel Joods leven buiten Amsterdam was, werd vaag vermoed maar niemand wist waar en hoe.” Per streek en plaats beschrijven de heren virtueel de vele gebouwen, monumenten, plekken en objecten die te maken hebben met de Joodse cultuur, religie en geschiedenis. In een mum van tijd reizen we van het Spinozahuis in Voorburg naar de resten van het imperium van textielbaron Menko in Enschede.

Wie het boek leest, heeft daarna een completer beeld van het Joodse leven in ons land. Van de oudste vermeldingen van Joden in de Noordelijke Nederlanden in de 13de eeuw tot de Joodse gemeenschap van nu, die nog zo’n 50.000 leden telt.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail