Archief van
Maand: juni 2019

De ware sciencefictionroman

De ware sciencefictionroman

[hebban-boekrecensie]

mcewan9Kijk, wie wonen daar in Londen?
Hij is antropoloog. Zijn naam is Charlie.
Zij is historica. Haar naam is Miranda.
Ze houden van elkaar, hoewel houden van zo ongeveer alles kan betekenen.
Hun ‘kind’ is een robot.
De robot heet Adam, en hij is een kunstmatige mens.
Charlie en Miranda hebben hem naar believen zijn eigenschappen kunnen geven.
Hij is behulpzaam en in zijn spreken en handelen perfect bedachtzaam. Hij weet maar al te goed wat hij moet zeggen of niet, en wat hij doet. Zijn brein kiest uit alle opties altijd de beste, de meest gunstige voor iedereen. Hij is de volmaakte mens, hoewel niet van vlees en bloed.

Charlie en Miranda bouwen aan hun toekomst, samen met de o zo dichterlijke Adam, en hun relatie is een liefdevolle driehoeksrelatie – vanzelfsprekend met alle hoogte- en dieptepunten. Maar zodra een écht kind, Mark, hun pad kruist ontstaan pas echt de problemen.

Het is 1982, het jaar van de Falklandoorlog.
Alan Turing is al lang dood, maar niet voor Charlie, en niet voor Engeland, of waar Britain rules the waves. ‘Er moeten Turing-algoritmen verborgen hebben gezeten in de software van de Exocet 8-raketten die het Franse bedrijf MBDA aan de Argentijnse overheid had verkocht.’
Ja technologie, antropologie en politicologie sloten een hecht verbond. ‘Elektronica en antropologie – een verre neef en nicht die de late moderniteit samengebracht en in de echt verbonden heeft. Het kind van die verbintenis was Adam.’ Maar ook hier een driehoeksrelatie dus. En ook deze is er een met de nodige hoogte- en dieptepunten.

Ooit schoof de joodse geleerde Franz Rosenzweig (niet dat hij in de roman met naam en toenaam genoemd wordt) de genoemde driehoeken in elkaar tot een ‘ster van verlossing’, in zijn boek met gelijknamige titel – het is volgens cultuurfilosoof George Steiner ‘een van de belangrijkste boeken van de eerste helft van de 20e eeuw’, de helft van Turing zeg maar.
Rosenzweig ziet de altijddurende voorwereld samen gaan met de altijd vernieuwende wereld en samengevoegd worden tot een ‘eeuwige bovenwereld’. Niet vreemd dat McEwans roman inzet met deze zin: ‘Het was een religieus verlangen dat mocht hopen, het was de heilige graal van de wetenschap.’ De auteur nodigt zijn lezers uit zijn boek te lezen op metaniveau (of anders liever ongelezen te laten, Adam is te duur gekocht om speelgoed te kunnen zijn).

mcewan13Miranda blijkt een geheim te hebben. Haar geheim is het geheim van Mariam, haar vriendin die zoals Turing dood is – maar niet voor haar, niet voor Miranda. Zij delen het geheim, dood of levend.
Adam houdt van Miranda en hij veroordeelt haar. Zij verdient straf vindt hij, zoals alleen hij kan vinden. Zij koos voor risico. En wie riskeert, wint niet altijd. En soms kan alleen uit verlies winst geboren worden.
Miranda houdt van Adam en staat zijn ondergang toe. Zoals een onschuldige in Misdaad en straf van Dostojevski wordt geveld, zo ook Adam.
Charlie bladert met Mark 10 hoofdstukken lang door deze geschiedenis (‘Nummer acht. Jij gaat nu hierheen en je verroert je niet… negen… jij blijft hier… tien…’) en beiden weten dat de toekomst er een zal zijn van mensen, kunstmatig of niet.

Bestsellerauteur Ian McEwan heeft zichzelf toch maar weer overtroffen, hij schreef met dit boek de ware sciencefictionroman, op het hoogste literaire niveau. Hij biedt tegelijk uiterst intelligent onbetaalbare anti-sciencefiction.
In de toekomst, ook na zijn dood, zal McEwan misschien de enige zijn die de nieuwe Adams en Eva’s kan troosten.

 

1

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Interview met Baricco

Interview met Baricco

topics
▲ Lees hier het hele interview!

 

[fragment uit Trouw, 22|6] Volgens de Italiaanse literator en filosoof Alessandro Baricco (1958) zijn we in deze digitale tijden inmiddels aan­beland in het tijdperk van het Spel, of in goed hedendaags Nederlands ‘de Game’. En daarmee bedoelt hij niet dat we manipulatieve spelletjes met elkaar aan het spelen zijn. Integendeel: de ­Game is volgens Baricco op dit moment de best denkbare beschaving en een overwinning op de gruwelen van de 20ste eeuw (..).

De Game, stelt u, is uitgesproken vreedzaam: binnen de Game kan een 20ste-eeuwse ramp als de Holocaust zich nooit meer herhalen. Weet u dat zeker?

“Ja. We kunnen nog steeds rampen veroorzaken, maar niet meer op die manier. We kunnen Auschwitz opnieuw laten plaatsvinden, maar in de Game kan dat niet zonder dat de wereld het weet. We kunnen nog steeds duivelse wapens uitvinden, maar dat kan niet meer in een geheime kamer, zoals indertijd met de Amerikaanse atoombom. Dat maakt heel veel uit. Het was typisch voor de 20ste eeuw dat niemand iets wist en dat een kleine elite voor iedereen over alles besliste. In de Game kan dat niet meer.”

(..) [En] een weg terug? Die is er niet, ook omdat we ons ‘instinctief herinneren’ dat juist het onwrikbare geloof in waarheid en feiten het drama van de 20ste eeuw heeft veroorzaakt. (..)

U bedoelt dat de nieuwe mens oppervlakkig is geworden?

“Diepte is een plaats die niet echt bestaat. Het is een begrip dat typisch is voor de Romantiek. In het oude Griekenland bestond het woord diepgang niet. Bij Homerus, in de Odyssee en de Ilias, vind je geen diepgang, niets. In die helden­wereld ging het alleen maar om wat je kon zien, dat was alles. Er was geen wereldgeheim, geen ervaring van diepgang. Ook in de Middeleeuwen bestond het niet: de weg van de mens ging niet naar beneden maar omhoog, daar zetelde het goddelijke, beneden zat de duivel. Diepgang is een historische categorie die in de geschiedenis van de mensheid maar heel kort gebruikt is, sinds de Romantiek tot aan het einde van de 20ste eeuw. In de Game bestaat geen diepgang meer. En dus ook geen oppervlakkigheid.”

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Coetzee toetst de moraal zonder te moraliseren

Coetzee toetst de moraal zonder te moraliseren

coetzee[trouw.nl] Het is niet gemakkelijk om verhalen over morele vraagstukken te schrijven zonder daarbij zelf te gaan moraliseren. Toch krijgt Coetzee dat voor elkaar [in zijn nieuwe boek ‘De oude vrouw en de katten’]. Het zoeken naar antwoorden is voor hem altijd belangrijker dan het vinden. Daar komt nog bij dat zijn personages op hun zoektocht afstand weten te bewaren. Omdat Coetzee er via hen van afziet onze gevoelens te manipuleren en morele lesjes te leren, worden we betrokken in de botsing van ideeën zonder dat daarbij een scheidsrechter aanwezig is. Dus eindigen de door hem aangezwengelde debatten onbeslist, en niet zelden met een paradox. Maar juist daarom (..) blijven ze ons zo sterk bij.

 

1

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail