Archief van
Dag: 16 november 2018

Radical Theology

Radical Theology

gerkotempelmanongeneeslijk-religieus
Klik op cover voor geniale inhoudsopgave!

 

Uit: Gerko Tempelman, Ongeneeslijk religieus

[Over geloven]

Mensen geloven de raarste dingen. Dat de aarde plat is bijvoorbeeld. Of ze geloven in een vliegend spaghettimonster (hoewel dat misschien een grap is). En ze geloven soms gevaarlijke dingen. Over martelaarschap of over inentingen.

Natuurlijk gaan we graag in gesprek met mensen hierover. Waarom geloof je dat? Weet je het wel zeker? En zou je er ook aan kunnen twijfelen? We hebben er vandaag de dag geen moeite mee om te vertellen wat wij vinden van iemands overtuiging.

Maar eigenlijk is dat gek. Want het is onmogelijk om op basis van een keuze een bepaalde (geloofs)overtuiging aan te nemen. Anders gezegd: het is niet zo dat iemand vandaag kan kiezen om morgen iets te geloven.

Probeer het maar eens. Zou jij, bijvoorbeeld, morgen om 14.30 kunnen besluiten te geloven dat de maan van kaas is? Dat zal je nog niet meevallen. Je kunt misschien nog net doen alsof, maar dan weet je eigenlijk zelf wel dat je het ondertussen helemaal niet gelooft. Het is onmogelijk om puur op basis van een wilsbesluit, van het één op het andere moment, te kiezen iets te geloven.

Tijdens een college op de VU zei mijn docent René van Woudenberg: als mensen niet zomaar kunnen kiezen wat te geloven, kunnen we ze er dan nog wel op aanspreken als ze denken dat de wereld plat is?

Natuurlijk wel. Een bepaalde overtuiging komt je ook weer niet aanwaaien zonder dat je er zelf inspraak in hebt.

Overtuigingen kunnen langzaam ontstaan. Iemand die denkt dat de aarde plat is, heeft misschien jarenlang onderzoek gedaan. Hij of zij heeft op internet allerlei fora bezocht en gediscussieerd met mensen. En geleidelijk is de overtuiging gegroeid dat de aarde plat is.

Hoe langer dat proces duurde, hoe meer zo iemand ervan overtuigd begon te raken dat de aarde plat was. Niet van de één op andere dag, maar geleidelijk.

Van Woudenberg zegt: en dat is waar we mensen op aanspreken. Heb jij dat onderzoek een beetje goed gedaan? Heb je ook naar kritische mensen geluisterd? En weet je wel zeker dat je je wilt inlaten met dit type ideeën?

‘Waar je je mee inlaat, daar wordt je mee besmet’, zo hoor je wel eens. Voor geloven geldt hetzelfde. Het is goed om dat te beseffen, want: waar laat jij je mee in?

 

Tempelman schreef een openhartig boek over dinobottenmannen, vliegende  spaghettimonsters, borduurwerkgoden en bovenal over zichzelf en zijn gevecht met God. Wat hij vooral aannemelijk wil maken, is dat dit een  gevecht is dat we allemaal voeren, ook al geloven we ‘echt, echt niet’ meer in God. En passant krijgen we een grappige en soepel geschreven  inleiding in de zogenoemde ‘radicale theologie’. Centrale boodschap: niets is wat het lijkt, zeker God niet. – René ten Bos, Filosoof des Vaderlands

 

 

1

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Het uitgebreide denken

Het uitgebreide denken

In het uitgebreide denken wordt de waarheid niet gezocht, maar de betekenis van iets

[trouw.nl] Het is de taak van filosofen om mensen een uitgebreide vorm van denken aan te bieden, stelt Marli Huijer. Vandaag spreekt ze haar oratie uit bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

“(..) Wij ­kunnen als filosofen niet een alleenrecht op het denken claimen. Maar we kunnen mensen wel een uitgebreide vorm van denken aanreiken.”

Een uitgebreide vorm van denken?

“Een denken dat verder reikt dan het vergaren van kennis, het opstellen van logische redeneringen of het zoeken naar efficiëntie. Het uitgebreide ­denken is een activiteit waarin niet ­zozeer de waarheid of het nut wordt ­gezocht, maar de betekenis van iets. Wat betekent de klimaatopwarming voor ons en anderen? Hoe oordelen we over goed en kwaad in relatie tot de ­verwachte hittegolven, watertekorten, bosbranden, heftige regenval, overstromingen, en de toename van de armoede onder juist de armsten? Uitgebreid ­denken betekent dat je niet zozeer denkt vanuit grote concepten – bijvoorbeeld universele rechten – maar meer vanuit concrete levenservaringen. ­Belangrijk is verder dat je leert denken vanuit de perspectieven van anderen.”

Dat is niet nieuw. Filosofen als Foucault zijn altijd op zoek geweest naar verschillende perspectieven.

“Foucault was inderdaad op zoek naar verschil, naar nieuwe perspectieven. Maar hij deed dat via historische analyses. Stel je voor dat het in het verleden anders was gelopen, dan zouden we nu een ander heden hebben. Maar het ons een voorstelling maken van de perspectieven van anderen met wie we de ­wereld delen, kom ik in zijn werk niet tegen. Neem Foucaults beschrijving van Seneca die ’s avonds zijn dag doorneemt en bedenkt hoe hij zich tegenover anderen heeft gedragen. Doel van die denkoefening is om tot wijs gedrag te komen. Maar niet door een weging van de gezichtspunten van die anderen, maar door wat Seneca zelf wijs acht. De innerlijke betrekking tot zichzelf blijft bij Foucault hoofdzaak.”

Dat doet de publieksfilosoof anders?

“Ja. Zij kan in publieke gesprekken, ­bijvoorbeeld in debatten, ervoor zorgen dat de deelnemers zich voorstellingen kunnen maken bij de positie van ­anderen. Misschien kunnen die ­anderen zich dan ook een voorstelling maken van hun gezichtspunt.”

(..) [Het] gaat me hierom: door middel van meer perspectieven de wereld inclusiever maken. Als ik zeg dat ik ‘alles en ­iedereen’ aan het denken wil zetten, gebruik ik met opzet ‘alles’, want ons denken en spreken mag wel wat minder antropocentrisch worden, minder de mens centraal stellen. Het is even ­wennen, maar ik denk dat we er in de toekomst niet aan ontkomen ons in de perspectieven van bijen, van pissebedden, van planten, van gras, van het ­oerwoud te verdiepen en deze mee te nemen in ons uiteindelijke oordeel. Pas dan is voor de publieksfilosoof het ­denken echt uitgebreid.”

 

1

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
In het Stedelijk

In het Stedelijk

Expo over Chagall, Picasso en Mondriaan!

Het verblijf van Marc Chagall, Pablo Picasso en Piet Mondriaan in Parijs staat volgend najaar centraal in een grote tentoonstelling in het Stedelijk Museum.

1

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail