Archief van
Maand: augustus 2017

Nieuwe Otten!

Nieuwe Otten!

ottengenadeklap
Nog niet verschenen, verwacht vanaf 22-01-2018

[bron: vanoorschot.nl] Na sluitingstijd stapt Christus op een schilderij van Holbein van zijn kruis af, de lijst uit, de wereld in. Het is een van de vele sterke beelden in deze nieuwe bundel van Willem Jan Otten.

Otten ontving de P.C. Hooftprijs voor de vele essays die zijn oeuvre rijk is, maar hij had die prijs even goed voor zijn gedichten of romans kunnen krijgen. Poëzie vormt samen met scherpzinnig denken het grondakkoord van al zijn werk. Zijn nieuwe bundel, Genadeklap, maakt dit eens te meer duidelijk: Otten laat zijn lezer met hem mee denken, aansluiten bij zijn redeneertrant en kijken met zijn ogen.

Genadeklap vormt door een aantal langere gedichten en reeksen een bijna verhalende stap in zijn poëzie. De gedichten van Otten zijn in de eerste plaats (onder)zoekend, maar kunnen niet zonder hun heldere regels en compacte vorm. Genadeklap is niet een uitsluitend intellectuele oefening maar vooral een proeve van Ottens lyrische ambachtelijkheid. Zijn poëzie is zonder uitzondering raadselachtig en verstaanbaar tegelijk, tastend muzikaal, soepel, vol eigen woorden en eigenzinnige beelden.

Genadeklap laat zien hoe de dichter is gegroeid, ook als mens, sinds zijn vorige bundel zes jaar geleden verscheen.

otten8
‘- toch gaat het om één ding: dat u, al lezende, u zelf verliest.’ (de voor-voorlaatste zin)

EXTRA: Fragment uit Willem Jan Otten, Girardlezing, november 2016

Dames en Heren.

Ik kan niet beloven dat wat ik te zeggen heb niet uitmondt in iets dat sommigen van u in de oren zal klinken als een preek. Ik zal, als het zo ver is, mijn linkerhand opsteken en met de wijsvinger daarvan schudden, zo (linkerhand opsteken, vinger schudden). U kunt dan zo doen (met beide handen oren dicht drukken). Als ik u mij dan na enige tijd zo ziet doen (linkerhand gebald opsteken), dan kunt u weer vrij adem halen, want dan lees ik een gedicht voor. Daarna is het afgelopen.

*

Zoals zo veel mensen wier arbeid bestaat uit op een afgesloten kamer in zich zelf te keren en gedachten naar de punt van hun pen te lokken een vreemd, soms opgejaagd, blind werkje heb ik dikwijls muziek aanstaan. Meestal één stuk, op repeat gezet. Tijdens het schrijven van wat nu komen gaat was dat een compositie van Steve Reich, het heet Proverb. Het is voor stemmen, vooral van vrouwen, en ze zingen maar één zin: ‘How small a thought it takes to fill a whole life.’ Hoe klein kan een gedachte zijn om toch een heel leven te vullen.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Spectaculair

Spectaculair

walter-cinque_terre
Cinque Terre, Italië

walter
[klik voor vergroting]
[review] Van ‘Schitterende ruïnes’ werden er in de VS ruim tien miljoen exemplaren verkocht en belandde zowaar op nummer één van de boekenlijst van de New York Times. En ja, ‘Schitterende ruïnes’ benadert de perfectie! Het laatste hoofdstuk, dat ook ‘Schitterende ruïnes’ heet, draagt een veelzeggend motto van Milan Kundera: “Niets lijkt zo voor de hand liggend, zo tastbaar en concreet als het moment waarin we leven. En toch ontglipt het ons volkomen. Alle treurigheid van het bestaan ligt in dit gegeven besloten.” Uiteindelijk gaat de roman over het verstrijken van de tijd en de (vaak vergeefse) pogingen om die momenten te pakken te krijgen waarop het leven een beslissende wending kreeg zonder dat we dat beseften.

‘Schitterende ruïnes’ is echter ook een mijmering over wat fictie is en doet, hoe fictief onze echte levens zijn en hoe fictieve levens echte levens kunnen beïnvloeden. walter2Vijftien jaar schreef Jess Walter aan deze roman maar het eindresultaat is er ook naar. ‘Schitterende ruïnes’ is complex zonder duister te zijn, is grappig en romantisch, filosofisch en meedogenloos, en verweeft fantastische verhalen over leven en liefdes, kansen en ontgoochelingen tot een onnavolgbaar geheel. En je wil meteen naar Cinque Terre afreizen om in Hotel Redelijk Uitzicht met de jonge Italiaan Pasquale Tursi onder het nuttigen van een fles heerlijke wijn over al deze en andere dingen lange nachtelijke gesprekken een boompje op te zetten.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Pleidooi voor een mateloos leven…

Pleidooi voor een mateloos leven…

Nee, sociale media stompen de empathie dus niet af

Zit u daar nou alweer te facebooken, te whatsappen, te snapchatten of wat doet u allemaal nog meer? Kom liever eens gewoon onder de mensen. Voor echt persoonlijk contact. Veel beter voor uw menselijkheid. Die social media, een gevoelloze zombie word je ervan.

Door: Maarten Keulemans 19 oktober 2016, volkskrant.nl

‘Als je zit te chatten, zie je elkaar niet. Hoe kun je dan weten hoe de ander zich voelt?’, vat de Utrechtse orthopedagoge Helen Vossen het klassieke vooroordeel samen. ‘Vandaar het beeld: jongeren worden steeds minder empathisch doordat ze zoveel op sociale media zitten.’ Minor detail: onderzocht was het nog nooit.[oktober 2016! – BT] En daar moest nodig verandering in komen, besloot Vossen. Samen met de Amsterdamse hoogleraar media, jeugd en samenleving Patti Valkenburg zette ze een volgstudie op. Een representatieve steekproef van in totaal 942 jongeren van 10 tot 14 jaar oud werd tweemaal uitgebreid bevraagd, met een jaar ertussenin. Over hun mediagebruik. Maar ook over hun vermogen emoties van anderen te herkennen (‘Ik zie het als iemand vrolijk doet maar het eigenlijk niet is’) en met andermans emoties mee te voelen (‘Als een vriend van me bang is, voel ik me ook angstig’).

En warempel. Jongeren die veel sociale media gebruikten, waren het jaar daarop een tikkeltje meer empathisch geworden – meer dan de jongeren die weinig appten en chatten. Het is een uitkomst die door Vossen omzichtig wordt verwoord: ‘Het effect is maar klein en vervolgonderzoek moet dit bevestigen. Maar uit onze cijfers blijkt in elk geval niet dat sociale media slecht zijn voor de empathie. Eerder lijkt het gebruik van sociale media een positief effect te hebben.’ Logisch ook wel, vindt ze. Op sociale media als Whatsapp, Facebook of Instagram zijn jongeren vaak erg open over zichzelf. ‘Omdat het toch een beetje anoniem is. En omdat je even kunt nadenken over wat je schrijft. Jongeren delen veel, kunnen zeer openhartig zijn over hoe ze zich voelen.’ En dat helpt allemaal bij het ontwikkelen van empathie voor de ander. ‘Sociale media verruimen de mogelijkheid om sociale contacten te hebben en daardoor kun je meer oefenen.’ Het verklaart ook waarom Vossen één aspect juist niet zag toenemen bij de grootgebruikers van sociale media: sympathie, het vermogen om medelijden te hebben met de ander. ‘Sympathie is eerder een morele emotie. Het is niet een vaardigheid die getraind wordt, zoals empathie.’

“Sociale media verruimen de mogelijkheid om sociale contacten te hebben en daardoor kun je meer oefenen”

Zijn er dus toch positieve effecten van Facebook, Snapchat en Whatsapp? ‘We zien dat media-effecten meestal in een negatief daglicht worden geplaatst. Als we vinden dat mediagebruik leidt tot meer adhd, is dat een bevinding waarvoor meteen veel maatschappelijke aandacht is’, beklaagt Vossen zich. ‘Maar het is niet alleen kommer en kwel.’ Wat je er nog meer mee kunt? Vossen mijmert al over programma’s waarbij je de nuttige effecten van sociale media inzet om kinderen die moeite hebben met empathie te trainen. Wie weet, ooit, op een dag. ‘Eerst moeten we deze bevindingen verder uitwerken. Begrijpen welke processen hier precies een rol spelen’, zegt ze. ‘Dit is pas het begin.’

rusteloosheid

Rusteloosheid werd uitgeroepen tot Beste Spirituele Boek 2017 en stond op de shortlist van de Socratesbeker

[bezigebij.nl] Wie denkt dat rusteloosheid een ziekte is van deze tijd, heeft het mis. Al eeuwenlang zoekt de mens een uitweg voor een probleem dat hij zelf veroorzaakt: een te vol leven. Maar is die rusteloosheid werkelijk een probleem, of is het juist een van onze voornaamste drijfveren? Passie, creativiteit en verlangen bestaan bij gratie van ongedurigheid, aldus filosoof en medicus Ignaas Devisch. In weerwil van alle pleidooien om te vertragen en de roep om spiritualiteit en ascese, breekt dit boek een lans voor de positieve kanten van een mateloos leven.

rusteloosheid2

Ignaas Devisch is professor ethiek, filosofie en medische filosofie

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Aan de andere kant van het verhaal

Aan de andere kant van het verhaal

[door Connie Palmen – Vrij Nederland, 19 juni 1999/ in bold BT] De wetten is onder meer een boek over lezen. De ontmoetingen van Marie Deniet met zeven mannen is tevens een gang langs zeven verschillende manieren waarop in de loop van de tijdpalmen7vormgegeven is aan de verwoede pogingen kennis van onze eigen en van andermans persoonlijkheid te verwerven. En het beeld dat in De wetten opgeroepen wordt, is dat die constructie van ons zelf grotendeels via de verhalen van anderen verloopt. Ik heb er nooit last van gehad dat mijn romans ideeënromans genoemd worden. Het zijn inderdaad ideeën die voor mij het uitgangspunt vormen voor het schrijven van een roman, en niet mijn eigen leven. Dat de ideeën voortkomen uit dit leven dat ik leid is een andere zaak. Denken is nooit onpersoonlijk. Hoe abstract het ook kan worden, het denken begint als een poging om een persoonlijk probleem op te lossen. Maar hoe persoonlijk is een probleem? Problemen en zelfs bepaalde ziekten lijken ook onderworpen aan een gebod van de tijd, aan de wetten van een mode, aan verhalen.

(..) Ik geloof dat wij een grote invloed ondergaan van verhalen, filmbeelden, reclamespots, liedteksten, romans en zo meer, en ons, bewust of vaker nog onbewust, de karakteristieken toe-eigenen van personages waarmee we verwantschap voelen of op wie we zouden willen lijken. En om die vermeende invloed en afhankelijkheid gaat het mij. In mijn werk onderzoek ik de invloed van de verhalen, ideeën, concepten, van heersende modes, denkbeelden en genres, en ik wil tegelijkertijd een uitweg aanbieden, eens een ander verhaal vertellen dan het gangbare, eens wat morrelen aan de wetten van het genre en aan de wetten van het geslacht. Ik ben een vrouw en dat vind ik niet erg. Ik heb alleen geen zin klakkeloos te gehoorzamen aan alle wetten van dit fysieke genre of aan de wetten van dit personage. (..)

Naast een leerschool in de liefde, vormen de zeven ontmoetingen van Marie Deniet een tocht door de geschiedenis van de manieren waarop wij het karakter van onszelf en anderen lezen en duiden. In tegenstelling tot Marieken van Niemeghen maakt Marie Deniet geen kennis met de ‘seven schone conste’, maar met de zeven wetenschappen en pseudo-wetenschappen waarvan we in de twintigste eeuw gebruik maken om onszelf en anderen te lezen, te karakteriseren en te interpreteren. In de roman is dat eigene, waarnaar Marie Deniet zo naarstig op zoek is, voornamelijk een constructie van anderen en die constructie komt telkens op dezelfde wijze tot stand. Marie Deniet ontmoet een man en die man heeft een wetenschap, een filosofie of een andere vorm van kennis in pacht.

Aan die wetenschap ontleent hij wetten over hoe de wereld in elkaar steekt. En die wetten, hoe complex ze soms ook schijnen, zijn terug te voeren op een eenvoudig principe: verbindt de tegenstellingen en lees vanuit die verbintenis het karakter van een persoon af. De wetten is niet, zoals menige Bildungsroman, het verslag van een zegetocht, waarin een zeven jaar durende queeste van de held eindigt in het vinden van de Heilige Graal, die dan zoiets is als de essentie van de persoonlijkheid, van een puur en authentiek Zelf. Daar ben ik te sceptisch voor. Zoek u zelf niet, want u bent het al, dunkt mij.

De enige vraag die de moeite waard is, is hoe u er aan gekomen bent, waar u het zelf weer vandaan heeft.

 

Aan het einde van de roman ontworstelt Deniet zich aan de verhalen van anderen over haar door middel van de monoloog. Ze grijpt zelf het woord en betreedt daarmee het terrein van het eigen verhaal, van de vragen, van de twijfel. Ze vraagt zich af hoe ze aan zo’n Zelf gekomen is. Ze vertelt een verhaal met een begin en een einde, geeft daarmee vorm aan wat een anekdote lijkt, maar ze realiseert zich tegelijkertijd dat ze ook dan afhankelijk blijft van de interpretatie van dat verhaal door de lezer.

Betekenis is maakwerk, zowel van de schrijver als van de lezer. In De wetten legt Marie Deniet de weg af van iemand die door anderen gelezen wordt en het lot van een personage passief ondergaat, naar iemand die aan de andere kant van het verhaal belandt, aan de kant van de actie, aan de kant van het eigen werk, aan de kant van het verweer.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Vrouwen houden de wereld bij elkaar

Vrouwen houden de wereld bij elkaar

marquez3[bron: review Nico de Boer] García Márquez werd onder de grote schrijvers van zijn generatie de belangrijkste beoefenaar van het magisch realisme in de Latijns-Amerikaanse stijl, waarin het fantastische, mythische en het alledaagse met elkaar versmelten in een spiegelbal van verhalen. Toch raakt elke zin aan de werkelijkheid.

 ,,Ik reik de lezers een vergrootglas aan, zodat ze de werkelijkheid beter begrijpen”, zei de schrijver, die in de grote namen uit de wereldliteratuur zijn voorbeeld zag (Rabelais, Shakespeare, Cervantes) en veel bewondering had voor de Amerikanen William Faulkner en Ernest Hemingway.

marquezGabriel García Márquez’ meesterschap is onbetwist. Hij hield van het literaire experiment, legde de lat hoog, maar wilde in de eerste plaats verhalen vertellen die de mensen iets zeiden.

marquez1Zijn plafond als schrijver bereikte hij met ‘Honderd jaar eenzaamheid’ (1967), dat wereldwijd een bestseller werd.

‘Honderd jaar eenzaamheid’ is ondanks zijn complexe structuur, het literaire experiment en de vele zijpaden in zijn overrompelende vertelkracht een weergaloze pageturner. Je raakt er niet in uitgelezen. Bij elke herlezing ontdek je iets nieuws.

marquez2García Márquez voert in zijn boeken vrijwel altijd sterke vrouwen op. Logisch, vond hij, ,,als ik weet dat er een vrouw aan meewerkt, weet ik dat het goed komt. Voor mij is het duidelijk dat de vrouwen de wereld bij elkaar houden.”

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Borges

Borges

 

borges2
“Poets, like the blind, can see in the dark” – Jorge Luis Borges. A little homage to the great Argentinian poet. The video was shot in the winter of 2010 in Buenos Aires.

borges-de-verhalen-2016borges-de-essays-2016borges-gedichten-2011borges5

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Met achterdoek

Met achterdoek

verrekijker

versteeg2[flaptekst] Met De wezenlozen profileert Wytske Versteeg zich in één klap als een fonkelende nieuwe ster aan het literaire firmament.

[review] De wezenlozen is een gecondenseerde roman met een bijzondere compositie. Het eerste hoofdstuk is complex en geeft veel informatie die pas veel later in het boek duidelijk wordt. Als het boek uit is, komt het verhaal van Ismeen tegen het achterdoek van de andere levens tot zijn volle recht. Toch is het belangrijk dat Ismeen het boek opent, want zij is de echte hoofdpersoon. Op zichzelf bestaat ze niet. Zij lijdt onder het tweeling-zijn, zij is het product van haar opvoeding, van hoe haar ouders haar hebben gevormd. versteeg4Haar verhaal grijpt je het meest aan, omdat zij (net als een hoofdpersoon uit een naturalistische roman) de speelbal lijkt van haar omstandigheden. Versteeg heeft een zeer rijk boek geschreven, dat wemelt van de motieven, de verwijzingen naar de klassieke literatuur en de fraai gestileerde zinnen. Geen boek dat je gemakkelijk wegleest ’s avonds in bed door de precisie waarmee het geschreven is, maar wel een boek om te koesteren, met zinnen om vaak te herkauwen.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Wonderfully

Wonderfully

boy-wytske-versteeg
Boy stond op de longlist van de Libris Literatuurprijs; vertaalrechten werden verkocht aan Duitsland, Engeland, Denemarken en Turkije.

Wytske Versteeg won de BNG-Literatuurprijs met haar roman Boy (2014)

♦ Uit het juryrapport:

‘Wytske Versteeg doet geen enkele moeite de lezer te behagen en dat prikkelt de jury. Vrij van clichés of gemakzuchtige herkenningspunten vouwt Versteeg een kille wereld uit die je steeds beter leert kennen, terwijl het tegelijkertijd almaar ingewikkelder wordt. In haar debuutroman De wezenlozen (2012) maakte Versteeg gebruik van perspectiefwisselingen om het raadsel rondom de zieke Gone zowel te vergroten als op te lossen.

In Boy volgen we een ik-verteller, moeder van een verloren (adoptie)zoon. Verscheurd door verdriet zoekt ze een verklaring voor het onverwachte verlies. Juist nu de frêle Boy weg is, lijkt ze voor het eerst werkelijk naar hem te reiken, te roepen. In minder dan tweehonderd pagina’s – en met Shakespeares Richard de Derde op de achtergrond – werpt Versteeg grootse vragen op die Boy een tijdloos karakter geven, terwijl de twijfels over afkomst en oorsprong, onschuld en verraad, liefde en eigenbelang in haar verhaal een originele en hedendaagse vorm krijgen. Met Boy bezorgde Versteeg de jury een voortdurende ‘aha-erlebnis’: niets heb je eerder gelezen, en toch herken je in iedere zin een beetje waarheid.’

de pers over Boy

Jeroen Vulllings voor Vrij Nederland:

“verschrikkelijk goed”

Wim Brands in VPRO Boeken:

“Een van de mooiste boeken die ik het afgelopen jaar heb gelezen”

Arie Storm, het Parool:

“Ongemak slaat over op de lezer die gefascineerd en onthutst de bladzijden omslaat” ****

Marleen Janssen:

“onvoorstelbaar prachtig” 9+

boy2

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail