Archief van
Maand: juni 2016

De stijl van een Joodse bruid

De stijl van een Joodse bruid

bella chagall 001
Uitgave 2002, met illustraties (incl. omslag) van Marc Chagall

Eureka! De memoires van Bella Chagall! ‘Haar stijl is de stijl van een Joodse bruid in de Joodse literatuur. Ze schreef zoals ze leefde, zoals ze liefhad, zoals ze haar vrienden opnam. Haar woorden, haar zinnen lijken op de adem van de kleuren op linnen.’ (Marc Chagall) In het eerste deel beschrijft Bella in poëtische taal het huiselijk leven van haar ouderlijk huis en roept de mystiek-geheimzinnige sfeer op van de rituelen in de Joodse traditie. In het tweede deel staat de ontmoeting met de jonge schilder centraal. Een ontroerend monument voor een jeugd en een liefde. De beroemde schilder in zijn nawoord: ‘In de loop der jaren is de uitwerking van haar liefde in mijn kunst tastbaar geworden. (..) Zouden de opgejaagde mensen van onze tijd in haar wereld kunnen doordringen? Ik geloof dat er op een goede dag andere mensen zullen komen die ontvankelijk zullen zijn voor de betoverende geur van haar bloemen…’

 

Uitgave 1971
Uitgave 1971
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Dichters, profeten

Dichters, profeten

De dichter en de profeet zijn verwanten van elkaar. Ze zijn vinders van nieuwe woorden, van taaltekens die verwijzen naar wat onbekend was voordat hun spreken begon. Ze gaan beeldend te werk. – Johan Goud

[met filmpje Herman Finkers – Iconen schilderen]

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Het gelijk van McGrath

Het gelijk van McGrath

Tekst op cover
Tekst op cover De ondergang van het atheïsme (Alister McGrath, 2006)

‘Atheïsten hebben betoogd dat het verschijnsel van de globalisering hun zaak alleen maar kan bevorderen door de godsdienst uit de openbare arena te bannen. Als de wereld een gemeenschappelijke toekomst wil krijgen kan deze volgens hen alleen tot stand komen door uit te bannen wat naties en mensen verdeelt – zoals godsdienstig geloof. Maar in reactie op deze stelling hebben velen erop gewezen dat de globalisering tot een heel andere uitkomst leidt. In plaats van geseculariseerd te worden, is het Westen getuige van een nieuwe belangstelling voor de godsdienst. Immigratiepatronen hebben ertoe geleid dat de islam en het hindoeïsme nu sterk vertegenwoordigd zijn in de steden van West-Europa en Noord-Amerika. De pinksterbeweging is een snel groeiende kracht, die versterkt wordt door de aankomst van veel Aziatische en Afrikaanse christenen in het Westen. De toekomst ziet er helemaal niet uit als de godloze en godsdienstloze wereld die men veertig jaar geleden zo zelfverzekerd voorspelde. Het atheïstische programma, dat ooit als een positieve kracht voor de vooruitgang werd gezien, getuigt nu van onvoldoende respect voor culturele verscheidenheid. Dit is een hoogst belangrijke ontwikkeling, die een beslissende omslag in de percepties markeert.’

Andere boeken van Alister McGrath:

mcgrath2mcgrath

Zie ook http://www.geloofenwetenschap.nl/

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Eclipse of God

Eclipse of God

Buber8Buber1Buber4Weer onder de indruk van Bubers Eclipse of God (1952; Ned. vert. Godsverduistering, 1954). Erudiete gastcolleges van de Joodse godsdienstfilosoof in Amerika, over de relatie religie en filosofie. Zestig jaar na dato nog even actueel.

Met sprankelzinnen als:

“Geloof is niet een gevoel in de ziel van de mens, maar  het binnentreden van de mens in de werkelijkheid, de gehéle werkelijkheid. Deze vaststelling is eenvoudig, maar zij weerspreekt het gangbare denken.”

“Heden wordt ons de beslissende vraag voorgelegd naar het wezenlijk onderscheid tussen alle subjectiviteit en wat daaraan oppermachtig is.”

Martin Buber, 1962, Tel Aviv
Martin Buber, 1962, Tel Aviv

“De goddelijke waarheid wil, naar een woord van Franz Rosenzweig, ‘met beide handen’, namelijk met die van de filosofie en die van de theologie ‘worden aangeroepen’. ‘Wie haar,’ zo gaat hij verder, ‘met het dubbele gebed van de gelovige en van de ongelovige aanroept, hem zal zij zich niet onttrekken.’ Maar wat is het gebed van de ongelovige? Het is een in de derde persoon gesproken gebed van de filosoof tot de weer ónbekend geworden God. Dat is in staat de religieuze mensen in beroering te brengen en hen midden door de ontgoddelijkte werkelijkheid naar een nieuwe ontmoeting te doen uittrekken. Op hun weg stormen zij beelden omver, die klaarblijkelijk aan God geen recht meer kunnen doen. Hen drijft dezelfde Geest, die de filosoof dreef.”

“De filosoof zou moeten erkennen en belijden dat zijn idee van het absolute daar wordt opgeheven waar het absolute leeft; dat zij daar wordt opgeheven waar het absolute liefheeft – omdat daar het absolute juist niet meer ‘het absolute’ is, waarover gefilosofeerd kan worden, maar God is.”

Buber7“Verduistering van het licht van de hemel, Godsverduistering is het kenmerk van het werelduur waarin wij leven. Maar dat is niet een gebeuren, dat men toereikend kan vatten door uit te gaan van de veranderingen die zich in de mensengeest hebben voltrokken. Dat de zon verduisterd wordt, is een gebeuren tussen de zon en ons oog, niet ín ons oog…”

buber5And last but not least: “Het goddelijke, dat de mens in zijn leven reëel ontmoet, zweeft niet bóven de demonie uit, maar doordringt haar.”

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Serendipiteit

Serendipiteit

roman van WeidermannPeuzel nu al enkele dagen hoofdstukje per hoofdstukje aan het pindaboek van Volker Weidermann Zomer van de vriendschap – Oostende, 1936 (de Duitse titel uit 2014 in spiegelschrift vertaald luidt oorspronkelijk Ostende 1936, Sommer der Freundschaft). Een prachtige roman over de twee beroemde Joodse schrijvers Stefan Zweig en Joseph Roth. Sinds gisteren staat mijn vertelling over twee Joodse broers online, en ik lees vandaag dat Roth aan Zweig in een brief schreef: ‘Wat moet ik doen? Ik moet u als mijn broer beschouwen, ik smeek u, sta het me toe, laat me tot u spreken als tot een broer.’ Gekke toevalligheid. Er is een novelle van Stefan Zweig (aldus Weidermann) die vertelt over een blinde oude man in Duitslands inflatietijd. Hij was eens rijk maar is nu blind en verarmd, omringd door zijn familie zit hij trots gebogen over zijn verzameling gravures en tekeningen, een kleine unieke collectie, en hij laat zich elke dag blad na blad hierover vertellen. ‘De ongelukkige familie heeft de collectie echter allang verkocht, uit pure noodzaak. Daar weet de oude man niets van. Er komt een kunsthandelaar uit Berlijn op bezoek, de familie vraagt hem er niets over te zeggen. En de blinde toont aan de vreemdeling zijn hele trots. Elk verkocht stuk heeft de familie vervangen door een lege bladzijde, er staat geen woord geschreven.’ Over lege bladzijden gaat mijn vertelling van gisteren ook. Gekke toevalligheid. En de gedichten van Blaise Tolky op deze site zijn alle gesitueerd in Katowice. Lotte Altmann, Zweigs grote liefde, werd geboren in Katowice.. – aldus opnieuw Weidermann (p.32). Gekke toevalligheden toch. Altijd mooie serendipiteit. – O ja, ten slotte, de titel van dit pindaboek is dus in spiegelschrift vertaald. Tolky’s deze maand voorzichtig begonnen novelle, zie zijn Newsletter, heette al Spiegelschrift geheel onwetend van de hartsvervullende bladzijden van Weidermann… Zo verrassend altijd dat leven van ons!

*

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Definitieve biografie Søren Kierkegaard is pageturner

Definitieve biografie Søren Kierkegaard is pageturner

De Deen Joakim Garff schreef de definitieve biografie van zijn landgenoot Kierkegaard, de filosoof die als geen ander de moderne mens wist te beschrijven.

De dikke turf over de wonderlijke man achter invloedrijke godsdienstfilosofische werken is een pageturner. De biograaf van Kierkegaard hanteert een elegante stijl, met ironische terzijdes en cliffhangers. Deze biografie verscheen in 2000 in Denemarken, de Engelse vertaling werd zo’n tien jaar geleden een groot succes. De Nederlandse vertaling is er nu pas. Edith Koenders en Jan Millekamp durfden het aan om de 800 pagina’s tellende turf te vertalen.

Door: Aleid Truijens 30 april 2016, volkskrant.nl

biografie Kierkegaard

Joakim Garff, Søren Kierkegaard – Een biografie, Ten Have; 800 pagina’s, €59,99

De twee beroemdste schrijvers uit Denemarken, Hans Christian Andersen en Søren Aabye Kierkegaard, waren tijdgenoten. De een vooral bekend om zijn sprookjes, de ander als de man die de Deense kerk durfde aan te vallen. Geen vrienden, al kenden ze elkaar. Andersen was acht jaar ouder en overleefde Kierkegaard (1813-1855) twintig jaar. Andersen was een lelijk kind uit een armelijk milieu, dat veel werd gepest. Kierkegaard het bevoorrechte, slimme zoontje uit een rijk koopmansgezin. Uit het lelijke eendje Andersen groeide een trotse zwaan, het genie Kierkegaard (‘Kerkhof’) stierf op zijn 42ste als uitgeputte en berooide rebel, bewonderd en diep gehaat. Andersen werd gelezen door vele generaties kinderen over de hele wereld, het werk van Kierkegaard bood telkens opnieuw filosofen, theologen en gewone tobbers stof tot nadenken. Dat had hij voorzien, Kierkegaard. Iemand als hij kwam niet alle dagen voor. God, wist hij, had zijn schrijvende hand gebruikt. Søren Kierkegaard – Een biografie van de Deense onderzoeker Joakim Garff is niet de eerste biografie van de Deense schrijver, maar wel – als ik de vele juichende kritieken mag geloven – de meest complete, meest gedurfde en best geschreven.

Het klinkt gek, maar dit kolossale boek is een pagetuner. Bij termen als ‘godsdienstfilosofie’ of ‘religiekritiek’, beslist van toepassing op Kierkegaards werk, gaan niet veel harten sneller kloppen, en evenmin bij typeringen als ‘voorloper van het existentialisme’ of ‘de eerste postmodernist’, hoe passend ook. Het mag zo zijn dat grote denkers als Popper, Sartre, De Beauvoir en Wittgenstein door Kierkegaard zijn beïnvloed, Garffs boek staat níet bol van de ‘ismes’ en theologische en filosofische theorieën. Deze biograaf is vooral op zoek naar de wonderlijke man achter boeken als Of / of, Over het begrip ironie en Oefening in christendom. We zien een dwangmatige denker die door velen kil en vilein werd gevonden, een spotter, een dandy, een arrogante vlerk. Maar ook een dichter die de waarheid zocht, een theoloog die de officiële clerus verachtte en afstand nam van zijn gelovige opvoeding, maar wel probeerde een waarachtig christen te zijn. Garff heeft een luchtige, elegante stijl, strooit met grapjes, ironische terzijdes en cliffhangers. Die zeer leesbare stijl heeft het boek althans in deze vertaling. Kierkegaards eigen puntige, sarcastisch en snoeihard polemische stijl leren we uit de vele citaten kennen. Beide stemmen maken het allerminst een straf om dit boek te lezen. Wie was Kierkegaard? Een theoloog, een filosoof, een dichter, een essayist, een polemist? Hij was het allemaal en dat ook nog onder een groot aantal pseudoniemen. Bovendien was hij een bezeten dagboekschrijver. Hij was kortweg een schrijver. Geen academicus, geen schepper van afgewogen theorieën.

Kierkegaard, omstreeks 1838

Bronnen waren er genoeg voor de biograaf, maar toch moet zijn werk niet makkelijk zijn geweest. Feit en fictie, werk en leven zijn bij Kierkgaard moeilijk te scheiden. Garff houdt van details: we volgen dit leven bijna van jaar tot jaar. De belangrijkste bronnen zijn brieven, ook die van anderen, kranten en overgeleverde roddels. Garff beschrijft het literaire leven in het midden van de negentiende eeuw, waaraan de theologiestudent gretig deelneemt. Van studeren komt het niet zo, van kroeglopen, dwepen met Goethe en verhitte, drankovergoten discussies des te meer. Al heel jong weet de student zijn stukken in tijdschriften geplaatst te krijgen. Ook het milieu waarin de wat oudere Kierkegaard leeft, wordt uitvoerig beschreven en alle polemieken die hij met tijdgenoten uitvecht. We krijgen een levendig beeld van het intellectuele leven in de Deense romantiek, maar op den duur is het ietwat vermoeiend, al die verbeten gevechten tussen mensen die de niet-Deense lezers weinig zullen zeggen. Schitterend zijn de hoofdstukken over Kierkegaards mislukte verloving met Regine Olsen. Het beeldschone jonge meisje op wie de dertiger verliefd wordt, valt ook voor hem en zo is hij tot zijn schrik ineens verloofd. Maar deze estheticus kán niet deelnemen aan het echte leven. Hij analyseert en idealiseert zijn liefde kapot op papier; het echte meisje steekt er bleekjes bij af. Eigenlijk, zegt Garff gemeen, was Regine slechts een mooi subject om zijn pen aan te scherpen. Kierkegaard besefte dat. Hij was ongeschikt voor het huwelijk. Daarom moest hij het, toch wel met spijt, uitmaken. Regine trouwde met een ander; hij bleef haar, als boete voor zijn wandaad, eeuwig trouw.

regina olsen

Als dan eindelijk zijn uur U nadert, de grote afrekening met de kerk en haar corrupte, schijnheilige, baantjesjagende dominees en bisschop, moet Kierkegaard zijn strijd alleen strijden. Hij doet maar alsof hij gek geworden is, want hij weet dat de sensatiebeluste mensen hem dan zullen lezen. Hij sterft aan een onduidelijke ziekte, een stokoude man van 42, die zich volledig heeft gegeven aan het schrijven.

Uit het Voorwoord:

Ik heb niet alleen de grote gebeurtenissen uit het leven van Kierkegaard willen vertellen, maar ik ben ook op zoek gegaan naar de kleine voorvallen en bijkomstigheden, naar de scheuren in het graniet van zijn genie, naar de gekte die vlak onder de oppervlakte school, naar zijn intensiteit en de prijs die hij, zowel financieel al psychisch, heeft moeten betalen voor zijn maniakale geschrijf, en naar de onpeilbare ondoorgrondelijkheid van deze man, met wie je nooit helemaal klaar bent. Met dit boek beoog ik zo uitgebreid mogelijk een complexe Kierkegaard te beschrijven. Verder heb ik Kierkegaard teruggeplaatst in zijn tijd, in zijn eigen context, zodat hij niet langer ‘de enkeling’ is die we door een sleutelgat in een van de Kopenhaagse stadspoorten staan te begluren, maar zodat hij zich weer beweegt tussen de mensen die zich indertijd ook in de stad bevonden en die lang niet zo onmogelijk waren als Kierkegaard ons heeft voorgespiegeld. Daarom heb ik Kierkegaard niet alleen naar anderen laten kijken, maar ook anderen naar Kierkegaard. Ik heb met andere woorden geprobeerd om opnieuw de actieve dialoog tot stand te brengen tussen Kierkegaards leven en werk, waaruit Kierkegaard zich heeft ontwikkeld. Als je de man losmaakt van zijn werk, dan haal je ook de ziel eruit. Als er iets is wat ik wil laten zien met dit verhaal, dan is het de innige en wijdvertakte verbondenheid die er was tussen Kierkegaard, zijn werk en zijn tijd.

kierkegaard-joakim-garff-boek-cover

 

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Eerste bezorging Nieuwsbrief!

Eerste bezorging Nieuwsbrief!

‘Er zal hopelijk nooit een eind komen aan de samenwerking tussen theologie en literatuur, maar deze moet een samenwerking zijn tussen theologische en literaire verbeelding. Anders verliest de theologie haar ruggengraat en heeft zij niet langer de kracht om met wat dan ook samen te werken.’ (William Lynch)

Zie mijn sidebar-item en -info over Tolky’s Newsletter!

skyline 001

[of klik op de headerfoto in dit bericht]

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
A Tolky-poem

A Tolky-poem

[Ons huis de ruimte voor welbevinden, voor vinden van zin en betekenis, voor te lezen, te luisteren naar de aardse harmonie der sferen. Ook nu hebben wij Lisa en haar stem, haar hart, haar weten van waarheid. En er is geen einde aan dit verhaal van vertellen, de samenspraak, de lust tot lezen, zingen een chanson met de pianohamertjes aan de binnenkant van de klankkast, precies zoals het niet anders kan. Het vervolg van hier is voor later. Het te schrijven verder loopt vooruit op de dingen. Nu nog niet te lezen wat geschreven zou kunnen worden. Mijn pen aarzelt inkt te geven. Heb haar fluistering nodig. Geef het woord aan mijn muze. Laat gezegd worden dat geen mens op papier zich kan uiten in een buiten naar binnen. Lisa’s binnen is haar eigenste geheim. De overlegging van gedachten, de overtuiging per waarheid, is geen belijden weet ik, geen geloven of bidden, zo godsdienstig zijn we niet, en toch hebben wij de goden gevraagd het medelijden te tonen in de samenroeping van alles wat los voortbestaat, medelijden in de klagende toon van dissonante klanken, wat zich ten toon spreidt in ons midden, in dit midden der woorden, waar een centrum is voor de grote wereld van liefde, leven en levenslust. Geen taal hier geschreven zonder haar muzisch bewegen, de loop naar boven, langzaam, per gratie, adembenemend de kleine hoogte van haar tred, zij verheft haar stem met de lichtheid van eigen woorden.]

 

De bomen lachen

het groen tegen de hemel

 

De vissen klapperen

staartbreed

 

Katowice, 17 juni 2016

 

Zie ook mijn sidebar-item Tolky’s Newsletter,

of abonneer hier:

 

Of geniet dit:

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Kijk maar, je ziet niet wat je ziet

Kijk maar, je ziet niet wat je ziet

O, de Onmogelijke (Bruno) Ernst…

brunoernst6

[met slider]

Lees meer bij mijn sidebar-item Kijken met Ernst, Oger & Provoosts arkvaarders – ‘Door half te kijken (..) zag je een streep in het landschap, het spoor dat je bijster was.’

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail